Tahrir hay’ati siyosati

«Geliotekhnika» jurnalining Tahrir hay’ati quyosh energetikasi, qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalari va turdosh muhandislik yo‘nalishlarida tegishli ilmiy malaka, nashr tajribasi, professional obro‘ hamda ekspert bilimiga ega olim va mutaxassislardan shakllantiriladi.

Tahrir hay’ati jurnalning ilmiy yo‘nalishini rivojlantirishga, nashr etiladigan materiallarning akademik sifatini ta’minlashga, tahririy qarorlarning xolisligi va mustaqilligini himoya qilishga hamda xalqaro nashr etikasi talablariga rioya etilishiga ko‘maklashadi.

Tahrir hay’atining maqsadi

Tahrir hay’atining asosiy maqsadi jurnalning ilmiy nufuzi, akademik sifati, tahririy mustaqilligi va xalqaro mavqeyini mustahkamlashdan iborat.

Tahrir hay’ati jurnalning rivojlanish strategiyasi bo‘yicha tavsiyalar beradi, tahririy jarayonlarga ilmiy ekspertiza bilan ko‘maklashadi va jurnalning maqsad hamda ilmiy qamroviga mos yuqori sifatli tadqiqotlarning nashr etilishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi yo‘nalishlarning biri yoki bir nechtasi bo‘yicha tegishli ekspert bilimiga ega bo‘lishi mumkin:

  • quyosh radiatsiyasi va radiatsion o‘lchovlar;

  • fotoelektrik materiallar, qurilmalar va tizimlar;

  • quyosh issiqlik energetikasi;

  • quyosh kollektorlari va konsentratorlari;

  • energiyani saqlash va gibrid energetika tizimlari;

  • quyosh energiyasi asosida isitish, sovitish, quritish va suvni chuchuklashtirish;

  • binolar, sanoat va qishloq xo‘jaligida quyosh energiyasidan foydalanish;

  • energiya samaradorligi, tizimlarning ishonchliligi va ekologik barqarorlik;

  • energetik tizimlarni modellashtirish, optimallashtirish va boshqarish;

  • quyosh energetikasida sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar;

  • quyosh energetikasi bilan bevosita bog‘liq boshqa fanlararo va muhandislik yo‘nalishlari.

Tahririy tuzilma

Jurnalning tahririy tuzilmasi quyidagi lavozimlarni o‘z ichiga oladi:

Bosh muharrir

Bosh muharrir:

  • jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi;

  • tahririy mustaqillikni himoya qiladi;

  • jurnalning ilmiy yo‘nalishi va rivojlanish strategiyasini belgilaydi;

  • Tahrir hay’ati a’zolarini tanlash va ularning faoliyatini baholashda ishtirok etadi;

  • murakkab ilmiy, axloqiy yoki protsessual masalalar bo‘yicha qaror qabul qiladi;

  • qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish yuzasidan yakuniy tahririy vakolatga ega bo‘ladi.

Bosh muharrir taqrizchilar va mas’ul muharrirlarning tavsiyalarini hisobga oladi, biroq yakuniy tahririy qaror uchun shaxsan javob beradi.

Bosh muharrir o‘rinbosari

Bosh muharrir o‘rinbosari:

  • jurnal faoliyatini boshqarishda Bosh muharrirga ko‘maklashadi;

  • tahririy jarayonlarni muvofiqlashtiradi;

  • Bosh muharrir topshirig‘iga binoan qo‘lyozmalarni boshqaradi;

  • Bosh muharrir vaqtincha bo‘lmaganida unga yuklatilgan vazifalarni bajaradi;

  • jurnal siyosatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir

Muvofiqlashtiruvchi muharrir:

  • qo‘lyozmalarni qabul qilish va ularning texnik to‘liqligini tekshirish jarayonini muvofiqlashtiradi;

  • mualliflar, muharrirlar va taqrizchilar bilan ma’muriy yozishmalarni yuritadi;

  • taqriz va tahririy jarayonlarning muddatlarini kuzatib boradi;

  • tahririy hujjatlar, qarorlar va yozishmalar hisobini yuritadi;

  • jurnal sonlarini nashrga tayyorlash bilan bog‘liq tashkiliy ishlarda ishtirok etadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir, agar unga alohida ilmiy-tahririy vakolat berilmagan bo‘lsa, qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish to‘g‘risida mustaqil yakuniy qaror qabul qilmaydi.

Bo‘lim muharrirlari yoki assotsiativ muharrirlar

Jurnalda tayinlangan hollarda bo‘lim muharrirlari yoki assotsiativ muharrirlar:

  • o‘z ixtisosligi doirasidagi qo‘lyozmalarni boshqaradi;

  • mustaqil taqrizchilarni tanlaydi va taqriz jarayonini nazorat qiladi;

  • taqriz hisobotlari hamda mualliflarning javoblarini baholaydi;

  • Bosh muharrirga asoslantirilgan tahririy tavsiya taqdim etadi.

Tahrir hay’ati a’zolari

Tahrir hay’ati a’zolari:

  • jurnalning ilmiy rivojlanishiga maslahat va ekspert ko‘magini beradi;

  • vakolati va ixtisosligiga muvofiq qo‘lyozmalarni dastlabki baholash yoki taqriz qilishda ishtirok etadi;

  • malakali va mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;

  • jurnal siyosatlari va ilmiy ustuvorliklarini takomillashtirishga ko‘maklashadi;

  • jurnalni akademik hamjamiyatda munosib tarzda namoyon etadi.

Tahrir hay’atining asosiy vazifalari

Tahrir hay’ati a’zolari o‘z vakolatlari doirasida:

  • jurnalning ilmiy yo‘nalishi va uzoq muddatli strategiyasini rivojlantirishga hissa qo‘shadi;

  • jurnalning maqsad va ilmiy qamrovini davriy ravishda ko‘rib chiqadi;

  • zarur hollarda qo‘lyozmalarning dastlabki ilmiy baholashida ishtirok etadi;

  • tegishli malakaga ega, mustaqil taqrizchilarni tavsiya qiladi;

  • o‘z ixtisosligi doirasida qo‘lyozmalarni taqriz qiladi;

  • tahririy masalalar yuzasidan ilmiy va metodologik maslahat beradi;

  • nashrlarning originalligi, dolzarbligi, metodologik ishonchliligi va ilmiy ahamiyatini qo‘llab-quvvatlaydi;

  • nashr etikasi, tadqiqot halolligi va jurnal siyosatlariga rioya etilishiga ko‘maklashadi;

  • xalqaro ilmiy hamkorlik va akademik aloqalarni rivojlantiradi;

  • yuqori sifatli qo‘lyozmalarni jalb etishga ko‘maklashadi;

  • maxsus sonlar va mavzuli to‘plamlar bo‘yicha takliflar beradi;

  • jurnalning xalqaro ko‘rinishi va ilmiy nufuzini oshirishga hissa qo‘shadi;

  • Tahrir hay’ati yig‘ilishlari va maslahatlashuvlarida muntazam ishtirok etadi.

Tahrir hay’ati a’zoligi har bir taqdim etilgan qo‘lyozmani taqriz qilish majburiyatini anglatmaydi. Biroq har bir a’zo o‘z ixtisosligi doirasida jurnal faoliyatiga muntazam va mazmunli hissa qo‘shishi kutiladi.

Tahrir hay’ati tarkibi va a’zolarni tanlash

Tahrir hay’ati tegishli malaka va ekspert bilimiga ega kamida besh nafar muharrirdan iborat bo‘lishi kerak. A’zolar quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:

  • jurnalning ilmiy qamroviga mos ekspert bilimlari;

  • tegishli ilmiy daraja yoki unga tenglashtiriladigan professional tajriba;

  • tan olingan ilmiy jurnallardagi nashrlar va faol ilmiy faoliyat;

  • taqriz hamda tahririy jarayonlar bo‘yicha tajriba;

  • tadqiqot halolligi va nashr etikasiga sodiqlik;

  • professional obro‘ va akademik halollik;

  • jurnal faoliyatida muntazam ishtirok etish imkoniyati;

  • jurnalning mamlakatlar, muassasalar, ilmiy maktablar, fan yo‘nalishlari va akademik avlodlar bo‘yicha xilma-xilligiga hissa qo‘shish salohiyati.

Tahrir hay’ati faqat bitta muassasa yoki tor doiradagi akademik guruh vakillaridan shakllantirilmaydi. Xalqaro xilma-xillik xorijiy a’zolarning umumiy soni bilangina emas, balki Tahrir hay’atida vakillik qilayotgan mamlakatlar soni va ularning mazmunli ishtiroki bilan baholanadi.

Tayinlash va rozilik

Tahrir hay’atiga kirishdan oldin nomzod quyidagi ma’lumotlarni taqdim etadi:

  • to‘liq ism-sharifi;

  • ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;

  • lavozimi;

  • asosiy muassasasi va mamlakati;

  • institutsional elektron pochta manzili;

  • mavjud bo‘lsa, ORCID identifikatori;

  • ilmiy faoliyati va ekspertiza sohasi haqidagi ma’lumot.

Har bir nomzod Tahrir hay’atida faoliyat yuritishga va professional ma’lumotlarining jurnal veb-saytida e’lon qilinishiga aniq rozilik berishi shart. Hech bir shaxs uning oldindan roziligisiz Tahrir hay’ati a’zosi sifatida ko‘rsatilmaydi.

Vakolat muddati va tarkibni qayta ko‘rib chiqish

Tahrir hay’ati a’zolari jurnalning ichki boshqaruv hujjatlarida belgilangan muddatga tayinlanadi. Ularning vakolati faol ishtiroki, ilmiy hissasi, jurnal talablariga rioya etishi va jurnal ehtiyojlaridan kelib chiqib uzaytirilishi mumkin.

Tahrir hay’ati tarkibi uning dolzarbligi, ilmiy qamrovga muvofiqligi, institutsional va mamlakatlar bo‘yicha xilma-xilligi hamda a’zolarning amaliy ishtirokini ta’minlash maqsadida davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Tahririy mustaqillik va qaror qabul qilish

Tahrir hay’ati faoliyati ilmiy xolislik, shaffoflik, maxfiylik va tahririy mustaqillik tamoyillariga asoslanadi.

Qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlar faqat quyidagi mezonlar asosida qabul qilinadi:

  • ilmiy sifat va originallik;

  • metodologik ishonchlilik;

  • natijalarning aniqligi va tekshiriluvchanligi;

  • jurnalning maqsad va ilmiy qamroviga muvofiqlik;

  • ilmiy va amaliy ahamiyat;

  • nashr etikasi talablariga muvofiqlik.

Muallifning lavozimi, ilmiy unvoni, muassasasi, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki boshqa shaxsiy xususiyatlari tahririy qarorga ta’sir qilmasligi kerak.

Jurnalning egasi, ta’sischisi, nashriyoti, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, davlat organlari, tijorat tuzilmalari va boshqa manfaatdor tomonlar alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlarga aralashmaydi. Maqolani qayta ishlash to‘lovi yoki to‘lovdan ozod etish holati ham tahririy qarorga ta’sir qilmaydi.

Manfaatlar to‘qnashuvi

Tahrir hay’ati a’zosi o‘z tahririy vazifalariga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi shart.

Manfaatlar to‘qnashuvi quyidagilar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:

  • muallif bilan yaqindagi hammualliflik yoki ilmiy hamkorlik;

  • bir muassasada ishlash;

  • ilmiy rahbarlik yoki murabbiylik munosabatlari;

  • shaxsiy yoki oilaviy munosabatlar;

  • moliyaviy manfaatlar;

  • professional nizolar;

  • bevosita akademik raqobat;

  • qo‘lyozma yoki tadqiqotni tayyorlashda ishtirok etish.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud a’zo tegishli qo‘lyozmani boshqarish, taqrizchilarni tanlash, ichki muhokamada qatnashish va tahririy qaror qabul qilishdan chetlashtiriladi.

Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etgan qo‘lyozmalar

Tahrir hay’ati a’zolari jurnalga qo‘lyozma taqdim etishi mumkin. Bunday qo‘lyozmalar boshqa mualliflarning ishlariga tatbiq etiladigan ayni ilmiy, axloqiy va taqriz talablaridan o‘tkaziladi.

Tahrir hay’ati a’zosi muallif yoki hammuallif bo‘lgan qo‘lyozma:

  • tegishli manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lmagan mustaqil muharrir tomonidan boshqariladi;

  • kamida ikki nafar mustaqil tashqi ekspert tomonidan taqriz qilinadi;

  • muallif bo‘lgan Tahrir hay’ati a’zosining ishtirokisiz baholanadi;

  • imtiyozli yoki asossiz tezlashtirilgan tartibda ko‘rib chiqilmaydi.

Muallif bo‘lgan a’zo boshqa mualliflarga odatda taqdim etilmaydigan taqrizchilar shaxsi, maxfiy hisobotlar yoki ichki tahririy muhokamalardan foydalanish huquqiga ega emas.

Tahririy endogenlikni kamaytirish maqsadida kamida bitta muallifi jurnal muharriri, Tahrir hay’ati a’zosi yoki jurnal taqrizchisi bo‘lgan ilmiy maqolalar ulushi jurnalning oxirgi ikki sonining har birida 25 foizdan oshmasligi kerak.

Maxfiylik

Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etilgan qo‘lyozmalar, mualliflar, taqrizchilar, tahririy muhokamalar va nashr etilmagan ma’lumotlarning maxfiyligini himoya qiladi.

Ular:

  • qo‘lyozmani ruxsatsiz shaxslarga bermasligi;

  • nashr etilmagan ma’lumotdan shaxsiy yoki professional manfaat uchun foydalanmasligi;

  • jurnal ruxsatisiz qo‘lyozmani muhokama qilmasligi;

  • maxfiy tahririy ma’lumotni oshkor qilmasligi shart.

Maxfiylik majburiyati Tahrir hay’ati a’zoligi tugaganidan keyin ham davom etadi.

Sun’iy intellektdan foydalanish

Muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari qo‘lyozmalar, taqriz hisobotlari, mualliflarning javoblari yoki maxfiy tahririy yozishmalarni ochiq yoki maxfiylikni kafolatlamaydigan generativ sun’iy intellekt vositalariga yuklamasligi kerak.

Sun’iy intellekt ilmiy baholash, taqrizni tahlil qilish yoki tahririy qaror qabul qilishda insonning professional mulohazasi o‘rnini bosa olmaydi. Jurnal oldindan ma’qullagan xavfsiz vositalardan faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, maxfiylik, ma’lumotlarni himoya qilish va inson nazorati ta’minlangan holda foydalanish mumkin. Yakuniy javobgarlik doimo vakolatli muharrir zimmasida qoladi.

Nashr etikasi va tadqiqot halolligi

Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi tamoyillarga rioya qiladi:

  • adolatlilik va xolislik;

  • tahririy mustaqillik;

  • maxfiylik;

  • manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilish;

  • mualliflar va taqrizchilarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;

  • plagiat, ma’lumotlarni uydirma qilish va soxtalashtirishning oldini olish;

  • taqriz, mualliflik yoki iqtiboslarni manipulyatsiya qilishga yo‘l qo‘ymaslik;

  • ilmiy va tahririy qarorlarning ishonchliligini himoya qilish.

Qoidabuzarlik alomatlarini aniqlagan a’zo mavjud dalillarni saqlagan holda bu haqda Bosh muharrir yoki Jurnal tahririyatiga maxfiy ravishda xabar beradi. A’zo jurnal ruxsatisiz muallifni mustaqil ravishda tergov qilmaydi va uchinchi shaxslar bilan bog‘lanmaydi.

Ishtirok va faoliyatni baholash

Tahrir hay’ati a’zolari:

  • jurnal murojaatlariga oqilona muddatda javob berishi;

  • imkoniyatiga ko‘ra taqriz yoki tahririy maslahat taqdim etishi;

  • professional ma’lumotlaridagi o‘zgarishlar haqida jurnalni xabardor qilishi;

  • Tahrir hay’ati yig‘ilishlari va strategik muhokamalarida ishtirok etishi;

  • jurnal siyosatlari va axloqiy talablariga rioya qilishi;

  • jurnalning ilmiy rivojlanishiga muntazam hissa qo‘shishi kutiladi.

A’zolarning ishtiroki va faoliyati davriy ravishda baholanadi.

A’zolikni tugatish

Tahrir hay’ati a’zosi Jurnal tahririyatiga yozma xabar berib, istalgan vaqtda a’zolikdan chiqishi mumkin.

Jurnal quyidagi hollarda a’zolikni tugatishi mumkin:

  • jurnal faoliyatida uzoq muddat ishtirok etmaslik;

  • tahririyat murojaatlariga muntazam javob bermaslik;

  • manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilmaslik;

  • maxfiylikni buzish;

  • nashr etikasi yoki tadqiqot halolligi talablarini buzish;

  • jurnal nomidan ruxsatsiz bayonot berish;

  • soxta yoki chalg‘ituvchi professional ma’lumot taqdim etish;

  • jurnalning ilmiy nufuziga jiddiy zarar yetkazadigan xatti-harakat;

  • a’zoning ekspert bilimlari jurnal ehtiyojlariga mos kelmay qolishi.

A’zolikni tugatish to‘g‘risidagi qaror asoslantirilgan, adolatli va manfaatlar to‘qnashuvidan xoli tartibda qabul qilinadi.

Ochiqlik va shaffoflik

Jurnalning rasmiy veb-saytida har bir Tahrir hay’ati a’zosi haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilinadi:

  • to‘liq ism-sharifi;

  • tahririy lavozimi;

  • ilmiy darajasi va ilmiy unvoni;

  • asosiy muassasasi;

  • shahar va mamlakati;

  • mavjud bo‘lsa, ORCID identifikatori;

  • mavjud bo‘lsa, institutsional sahifa, Scopus Author ID yoki Web of Science Researcher Profile havolasi.

Tahrir hay’ati ro‘yxati dolzarb holatda saqlanadi. Muassasasi, lavozimi yoki boshqa professional ma’lumoti o‘zgargan a’zo bu haqda Jurnal tahririyatini xabardor qiladi. Jurnal Tahrir hay’atining haqiqiy a’zosi bo‘lmagan shaxslarni ro‘yxatga kiritmaydi va sobiq a’zolar haqidagi ma’lumotni o‘z vaqtida olib tashlaydi.

Tahrir hay’ati a’zolari va taqrizchilar o‘rtasidagi farq

Tahrir hay’ati a’zoligi jurnal uchun doimiy tahririy yoki maslahat vazifasini bajarishni anglatadi. Taqrizchilar esa o‘z ixtisosligi asosida alohida qo‘lyozmalarni baholaydigan mustaqil ekspertlardir.

Jurnal taqrizchilar ro‘yxatini Tahrir hay’ati ro‘yxati sifatida taqdim etmaydi va ushbu ikki vazifa o‘rtasidagi farqni aniq saqlaydi.

Tashqi standartlar

«Geliotekhnika» jurnali Tahrir hay’atining faoliyati quyidagilarga asoslanadi:

  • COPE Core Practices;

  • COPEning tahririy mustaqillik, manfaatlar to‘qnashuvi va Tahrir hay’ati faoliyatiga oid tavsiyalari;

  • Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing;

  • DOAJ Guide to Applying;

  • Scopus Content Policy and Selection;

  • Web of Science Journal Evaluation Process and Selection Criteria;

  • jurnalning Nashr etikasi va qoidabuzarliklar to‘g‘risidagi bayonoti;

  • jurnalning Taqriz siyosati;

  • amaldagi milliy qonunchilik va xalqaro miqyosda tan olingan tadqiqot halolligi standartlari.

Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat jurnalning rasmiy veb-saytida e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi va amaldagi axloqiy standartlar hamda jurnalning tahririy amaliyotiga muvofiqligini ta’minlash uchun davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Tahrir hay’ati faoliyati, a’zolik, manfaatlar to‘qnashuvi yoki tahririy mustaqillik bilan bog‘liq savol va murojaatlar Jurnal tahririyatining ftikans@uzsci.net elektron pochta manziliga yuboriladi.

Murojaatlar jurnalning tegishli siyosatlari va amaldagi COPE tavsiyalariga muvofiq ko‘rib chiqiladi.

ISSN 0130-0997 (Print)
ISSN 2181-9963 (Online)