Tahririy boshqaruv va tahririy mustaqillik siyosati

1. Siyosatning maqsadi

Ushbu siyosat «Geliotekhnika» jurnalining boshqaruv tuzilmasi, vakolatlar taqsimoti, qaror qabul qilish mas’uliyati va tahririy mustaqillik kafolatlarini belgilaydi.

Siyosat Muassis, jurnal faoliyati uchun mas’ul ilmiy muassasa, Nashriyot, Bosh muharrir, tahririyat va Tahrir hay’ati o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Uning maqsadi ilmiy va tahririy qarorlarning jurnal maqsadi, ilmiy qamrovi, taqriz talablari va nashr etikasi siyosatlariga muvofiq adolatli, shaffof va mustaqil qabul qilinishini ta’minlashdan iborat.

2. Qo‘llanish doirasi

Ushbu siyosat quyidagilarga nisbatan tatbiq etiladi:

  • Muassis;

  • jurnal faoliyati uchun mas’ul ilmiy muassasa;

  • Nashriyot;

  • Bosh muharrir;

  • Bosh muharrir o‘rinbosari;

  • bo‘lim muharrirlari va assotsiativ muharrirlar, agar tayinlangan bo‘lsa;

  • Muvofiqlashtiruvchi muharrir;

  • Tahrir hay’ati a’zolari;

  • taklif etilgan muharrirlar;

  • tahririy, texnik va ma’muriy xodimlar;

  • tahririy qaror qabul qilishda ishtirok etuvchi barcha shaxslar.

Siyosat muntazam sonlar, maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar, taklif etilgan muharrirlar boshqaradigan materiallar, tuzatishlar, maqolani qaytarib olish, tahririyatning xavotir bildirish bayonotlari, apellyatsiyalar, shikoyatlar va boshqa tahririy faoliyatga tatbiq etiladi.

3. Tahririy boshqaruv tamoyillari

Jurnalning tahririy boshqaruvi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:

  1. tahririy mustaqillik;

  2. ilmiy xolislik;

  3. akademik erkinlik;

  4. hisobdorlik va vakolatlarning aniq taqsimlanishi;

  5. maxfiylik;

  6. shaffoflik;

  7. manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash va boshqarish;

  8. jurnal siyosatlarini adolatli va izchil qo‘llash;

  9. ilmiy yozuvning yaxlitligini himoya qilish;

  10. ilmiy qarorlarni moliyaviy, institutsional, ma’muriy, siyosiy va tijorat manfaatlaridan ajratish.

4. Muassis va mas’ul ilmiy muassasa

Jurnalning Muassisi — O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. Jurnalning ilmiy va tashkiliy faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining akademik S.A. Azimov nomidagi Fizika-texnika instituti tomonidan ta’minlanadi.

Muassis va mas’ul ilmiy muassasa:

  • jurnalning institutsional va ilmiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashi;

  • zarur tashkiliy va akademik resurslar bilan ko‘maklashishi;

  • jurnalning strategik rivojlanishida ishtirok etishi;

  • amaldagi institutsional tartiblarga muvofiq tahririy lavozimlarga nomzodlarni ko‘rsatishi yoki tayinlanishini tasdiqlashi;

  • jurnal faoliyatining uzluksizligi va ilmiy nufuzini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Muassis va mas’ul ilmiy muassasa:

  • alohida qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etishni talab qilmaydi;

  • tahririy qarorga ta’sir ko‘rsatish maqsadida taqrizchilarni tanlamaydi;

  • maxfiy taqriz materiallariga aralashmaydi;

  • ilmiy jihatdan asoslangan natijalarning noilmiy sabablarga ko‘ra nashr etilishiga to‘sqinlik qilmaydi;

  • institutsional, siyosiy, moliyaviy yoki shaxsiy manfaatlar asosida tahririy qarorlarga ta’sir ko‘rsatmaydi.

5. Nashriyot

I-EDU GROUP LLC jurnalga nashriyot infratuzilmasi, tashkiliy va texnik yordam ko‘rsatadi.

Nashriyot quyidagilar uchun mas’ul:

  • jurnalning elektron nashriyot platformasi va veb-saytini qo‘llab-quvvatlash;

  • materiallarni nashrga tayyorlash, raqamli nashr etish va tarqatish;

  • DOI ro‘yxatdan o‘tkazish va metama’lumotlarni boshqarish;

  • texnik aloqa va platforma bo‘yicha yordam;

  • ochiq foydalanish, mualliflik huquqi, litsenziyalash va raqamli arxivlash bo‘yicha tasdiqlangan siyosatlarning texnik ijrosi;

  • jurnal haqidagi ma’lumotlarning aniq va foydalanish uchun ochiq bo‘lishini ta’minlash;

  • axloqiy va postpublikatsion masalalarni rasmiylashtirishda tahririyatga texnik ko‘maklashish;

  • to‘lovlar, reklama, homiylik va marketing faoliyatini ilmiy qaror qabul qilishdan alohida yuritish.

Nashriyot alohida qo‘lyozmani noilmiy sabablarga ko‘ra qabul qilmaydi, rad etmaydi, mazmunan o‘zgartirmaydi yoki nashr etishni talab qilmaydi.

Maqolani qayta ishlash to‘lovining to‘lanishi yoki to‘lanmasligi, to‘lovdan ozod etish, homiylik, reklama va boshqa tijorat manfaatlari taqriz yoki tahririy qarorga ta’sir qilmaydi.

6. Bosh muharrir

Bosh muharrir jurnalning ilmiy va tahririy yaxlitligi uchun umumiy javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi.

Bosh muharrir:

  • jurnalning ilmiy va tahririy faoliyatiga rahbarlik qiladi;

  • jurnalning ilmiy yo‘nalishi va rivojlanish ustuvorliklarini belgilaydi;

  • tahririy mustaqillikni himoya qiladi;

  • jurnal maqsad va ilmiy qamroviga rioya etilishini nazorat qiladi;

  • taqriz va tahririy qaror qabul qilish jarayonlarini boshqaradi;

  • qo‘lyozmalarni malakali muharrirlarga biriktiradi;

  • zarur hollarda mustaqil taqrizchilar yoki muharrirlarni tasdiqlaydi va tayinlaydi;

  • o‘zaro zid taqrizlarni baholaydi va qo‘shimcha ekspertiza so‘rashi mumkin;

  • murakkab ilmiy, axloqiy, protsessual va postpublikatsion masalalar yuzasidan qaror qabul qiladi;

  • tuzatishlar, maqolani qaytarib olish, tahririyatning xavotir bildirish bayonotlari va boshqa yangilanishlarni nazorat qiladi;

  • qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy tahririy vakolatga ega;

  • yakuniy tahririy qaror uchun javob beradi.

Taqrizchilar va muharrirlarning tavsiyalari maslahat xususiyatiga ega. Bosh muharrir ularni xolis ko‘rib chiqadi, biroq ilmiy, metodologik, axloqiy yoki protsessual asoslar mavjud bo‘lsa, ko‘pchilik tavsiyasidan farq qiluvchi qaror qabul qilishi mumkin.

7. Vakolatlarni topshirish va vaqtincha yo‘qlik

Bosh muharrir qo‘lyozmani boshqarishni Bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim muharriri, assotsiativ muharrir yoki boshqa malakali va mustaqil muharrirga topshirishi mumkin.

Vakolatni topshirish Bosh muharrirning jurnal yaxlitligi uchun umumiy javobgarligini bekor qilmaydi.

Bosh muharrir vaqtincha bo‘lmaganida belgilangan vazifalarni vakolatli Bosh muharrir o‘rinbosari bajarishi mumkin. Uning o‘rnini bosuvchi shaxs ayni mustaqillik, maxfiylik va manfaatlar to‘qnashuvi talablariga rioya qilishi shart.

8. Bosh muharrir o‘rinbosari, bo‘lim va assotsiativ muharrirlar

Bosh muharrir o‘rinbosari jurnalning tahririy faoliyatini muvofiqlashtirishda Bosh muharrirga ko‘maklashadi va unga biriktirilgan qo‘lyozmalarni boshqarishi mumkin.

Bo‘lim muharrirlari va assotsiativ muharrirlar, agar tayinlangan bo‘lsa:

  • o‘z ixtisosligi doirasidagi qo‘lyozmalarni boshqaradi;

  • dastlabki ilmiy baholashni o‘tkazadi yoki nazorat qiladi;

  • malakali va mustaqil taqrizchilarni aniqlaydi va tanlaydi;

  • taqriz jarayonini boshqaradi;

  • taqriz hisobotlari va mualliflarning javoblarini baholaydi;

  • Bosh muharrirga asoslantirilgan tavsiya beradi;

  • axloqiy, metodologik va manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq muammolarni aniqlaydi.

Muayyan masala bo‘yicha rasmiy vakolat berilmagan bo‘lsa, ushbu muharrirlar Bosh muharrirning yakuniy javobgarligini almashtirmaydi.

9. Muvofiqlashtiruvchi muharrir va ma’muriy xodimlar

Muvofiqlashtiruvchi muharrir va ma’muriy xodimlar:

  • qo‘lyozmalarni qabul qiladi va ro‘yxatdan o‘tkazadi;

  • ularning texnik to‘liqligini tekshiradi;

  • mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar bilan ma’muriy aloqani yuritadi;

  • tahririy jarayonlarning bajarilish muddatlarini kuzatadi;

  • hujjatlar va yozishmalarni saqlaydi;

  • jurnal sonlarini tayyorlash va nashr etishga tashkiliy ko‘maklashadi.

Muvofiqlashtiruvchi muharrir, ma’muriy va texnik xodimlar qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha mustaqil ilmiy qaror qabul qilmaydi, agar ularga bunday tahririy vakolat rasmiy ravishda berilmagan bo‘lsa.

10. Tahrir hay’ati

Tahrir hay’ati jurnalga ilmiy, strategik, maslahat va axloqiy ko‘mak beradi.

Uning vazifalariga quyidagilar kirishi mumkin:

  • jurnalning maqsadi, ilmiy qamrovi va ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha maslahat berish;

  • ilmiy yo‘nalishlarning dolzarbligi va rivojlanishini baholash;

  • malakali taqrizchilarni tavsiya qilish;

  • zarur hollarda qo‘lyozmalarni baholashda ishtirok etish;

  • murakkab ilmiy yoki axloqiy masalalar bo‘yicha maslahat berish;

  • jurnal siyosatlarini ko‘rib chiqish;

  • xalqaro va institutsional hamkorlikni qo‘llab-quvvatlash;

  • jurnal faoliyati natijalarini davriy baholashga hissa qo‘shish.

Tahrir hay’ati a’zoligi shaxsiy, institutsional yoki noilmiy sabablar asosida qo‘lyozma natijasiga ta’sir ko‘rsatish huquqini bermaydi.

11. Tahririy mustaqillik

Qo‘lyozmalar bo‘yicha tahririy qarorlar faqat quyidagi mezonlarga asoslanadi:

  • ilmiy sifat;

  • originallik;

  • metodologik ishonchlilik;

  • jurnalning maqsad va ilmiy qamroviga muvofiqlik;

  • natijalarning haqiqiyligi va ishonchliligi;

  • axloqiy talablarga muvofiqlik;

  • ilmiy hissaning ravshanligi va ahamiyati.

Qarorlarga quyidagilar ta’sir qilmasligi kerak:

  • muallifning ilmiy unvoni, lavozimi, mamlakati, fuqaroligi, millati, jinsi, dini, siyosiy qarashlari yoki institutsional mansubligi;

  • Muassis, mas’ul ilmiy muassasa, Nashriyot, davlat organlari, moliyalashtiruvchi tashkilotlar, homiylar, reklama beruvchilar yoki tijorat hamkorlarining bosimi;

  • nashr to‘lovining to‘lanishi yoki undan ozod etish;

  • shaxsiy munosabatlar yoki institutsional manfaatlar;

  • iqtiboslar soni, daromad, marketing yoki maqolalar sonini oshirish ko‘rsatkichlari.

Muassis, mas’ul ilmiy muassasa va Nashriyot Bosh muharrir hamda tahririyatni alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha nomaqbul aralashuvdan himoya qiladi.

12. Muharrirlarni tayinlash, baholash va lavozimdan ozod etish

Muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari quyidagi mezonlar asosida tayinlanadi:

  • jurnal qamroviga mos ilmiy vakolat;

  • nashr va taqriz tajribasi;

  • professional obro‘;

  • tadqiqot halolligiga sodiqlik;

  • tahririy vazifalarni bajarish qobiliyati;

  • xolis faoliyatga to‘sqinlik qiladigan manfaatlar to‘qnashuvining mavjud emasligi.

Ularning faoliyati davriy ravishda baholanishi mumkin.

Muharrir quyidagi hollarda lavozimidan ozod etilishi mumkin:

  • uzoq muddatli faoliyatsizlik;

  • topshirilgan vazifalarni muntazam bajarmaslik;

  • maxfiylikni buzish;

  • manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilmaslik;

  • nashr etikasini jiddiy buzish;

  • taqriz yoki tahririy qarorlarni manipulyatsiya qilish;

  • soxta professional ma’lumot taqdim etish;

  • jurnalning akademik yaxlitligiga jiddiy zarar yetkazuvchi xatti-harakat.

Jurnal siyosatiga muvofiq mustaqil va dalillarga asoslangan tahririy qaror qabul qilgani uchungina muharrir lavozimidan ozod etilmaydi.

Lavozimdan ozod etish qarori asoslantirilgan, hujjatlashtirilgan va tegishli manfaatlar to‘qnashuvidan xoli tartibda qabul qilinadi.

13. Manfaatlar to‘qnashuvi va jarayondan chetlanish

Muharrir qo‘lyozmaga nisbatan mavjud haqiqiy, ehtimoliy yoki shunday deb qabul qilinishi mumkin bo‘lgan manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi shart.

Muharrir quyidagi hollarda qo‘lyozmani boshqarmaydi:

  • uning muallifi yoki hammuallifi bo‘lsa;

  • tadqiqotda ishtirok etgan bo‘lsa;

  • yaqinda muallif bilan hamkorlik qilgan yoki hammualliflikda nashr qilgan bo‘lsa;

  • ayni muassasada ishlashi sababli uning xolisligiga asosli shubha tug‘ilsa;

  • muallif bilan rahbarlik, murabbiylik, oilaviy, shaxsiy, moliyaviy yoki tijorat munosabatiga ega bo‘lsa;

  • bevosita akademik nizosi yoki raqobatdosh manfaati mavjud bo‘lsa;

  • xolislikka putur yetkazishi mumkin bo‘lgan boshqa munosabat mavjud bo‘lsa.

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud muharrir:

  • taqrizchilarni tanlamaydi;

  • manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash uchun zarur bo‘lganidan ortiq maxfiy materiallardan foydalanmaydi;

  • ichki muhokamalarda qatnashmaydi;

  • tahririy qarorga ta’sir qilmaydi va uni qabul qilmaydi.

Qo‘lyozma mustaqil muharrirga qayta biriktiriladi. Batafsil tartib jurnalning Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati bilan belgilanadi.

14. Muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari taqdim etgan qo‘lyozmalar

Bosh muharrir, boshqa muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari, Nashriyot xodimlari yoki jurnal bilan yaqin aloqador shaxslar tomonidan taqdim etilgan qo‘lyozmalarga imtiyoz berilmaydi.

Bunday qo‘lyozmalar:

  • mustaqil muharrir tomonidan boshqariladi;

  • jurnalning standart ikki tomonlama anonim taqriz jarayonidan o‘tkaziladi;

  • kamida ikki nafar malakali va mustaqil tashqi ekspert tomonidan baholanadi;

  • qo‘lyozmani taqdim etgan muharrir yoki Tahrir hay’ati a’zosi ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi;

  • muallifning jurnaldagi tahririy vazifasi haqidagi tegishli bayonotni o‘z ichiga oladi.

Agar Bosh muharrir muallif bo‘lsa, butun tahririy jarayon va yakuniy qaror manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan mustaqil katta muharrir, Tahrir hay’ati a’zosi yoki tegishli malakaga ega tashqi muharrir tomonidan boshqariladi.

15. Shikoyatlar va apellyatsiyalar

Shikoyat va apellyatsiyalar adolatli, maxfiy va mustaqil ravishda ko‘rib chiqiladi.

Nizolashilayotgan qarorda ishtirok etgan yoki tegishli manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs shikoyat yoki apellyatsiyani tekshirmaydi va u bo‘yicha qaror qabul qilmaydi.

Bosh muharrirga bevosita taalluqli shikoyat manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan katta Tahrir hay’ati a’zosiga, mustaqil nazoratni ta’minlagan holda Nashriyotga, Muassisning vakolatli vakiliga yoki tashqi maslahatchiga topshiriladi.

Nashriyot faoliyatiga taalluqli shikoyat nizolashilayotgan harakatdan mustaqil bo‘lgan shaxs yoki organ tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Batafsil tartib, muddatlar, dalillarga qo‘yiladigan talablar va qayta ko‘rib chiqish mexanizmlari jurnalning Shikoyatlar va apellyatsiyalar siyosati bilan belgilanadi.

16. Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar

Maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar va taklif etilgan muharrirlar boshqaradigan materiallar Bosh muharrirning umumiy vakolati ostida qoladi.

Ular:

  • jurnalning maqsad va ilmiy qamroviga mos bo‘lishi;

  • muntazam sonlarga tatbiq etiladigan ayni ilmiy, axloqiy va taqriz talablariga rioya qilishi;

  • shaxsi, muassasasi, ilmiy malakasi, nashrlari va tegishli ekspertizasi tekshirilgan hamda tasdiqlangan taklif etilgan muharrirlarni tayinlashi;

  • manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilish va boshqarishni ta’minlashi;

  • malakali taqrizchilarni mustaqil tanlashni ta’minlashi;

  • taklif etilgan muharrirning o‘z qo‘lyozmasini boshqarishi yoki baholashga ta’sir ko‘rsatishiga yo‘l qo‘ymasligi;

  • taklif etilgan muharrir yoki uning yaqin hamkorlari taqdim etgan qo‘lyozmalarni tegishli muharrir ishtirokisiz mustaqil muharrirga topshirishi;

  • maxsus songa kiruvchi maqolalarni maqola sahifasi, mundarija va nashr qilingan sonda aniq belgilashi;

  • taklif etilgan muharrir muallif yoki hammuallif bo‘lgan maqolalar maxsus sondagi barcha maqolalarning 25 foizidan oshmasligini ta’minlashi;

  • sifat, etika, taqrizning yaxlitligi yoki manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq xavotirlar yuzaga kelganda Bosh muharrirga maxsus sonni tekshirish, cheklash, to‘xtatib turish yoki bekor qilish vakolatini berishi kerak.

Taklif etilgan muharrir maxsus son jarayonini muvofiqlashtirishi mumkin, biroq qo‘lyozmalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha cheklanmagan yakuniy vakolatga ega bo‘lmaydi. Yakuniy tahririy javobgarlik Bosh muharrir zimmasida qoladi.

17. Maxfiylik va sun’iy intellektdan foydalanish

Tahririy jarayonda ishtirok etuvchi barcha shaxslar qo‘lyozmalar, taqriz hisobotlari, mualliflarning javoblari, ichki muhokamalar va tahririy yozishmalarning maxfiyligini saqlashi shart.

Maxfiy qo‘lyozma yoki tahririy materiallar ommaviy yoxud maxfiylikni kafolatlamaydigan generativ sun’iy intellekt vositalariga yuklanmaydi. Sun’iy intellekt ilmiy baholash, taqrizni tahlil qilish yoki tahririy qaror qabul qilishda insonning professional mulohazasi o‘rnini bosa olmaydi.

Jurnal oldindan ma’qullagan xavfsiz vositalardan faqat ma’muriy yoki tilga oid yordam uchun, ma’lumotlarni himoya qilish va inson nazorati ta’minlangan holda foydalanish mumkin. Yakuniy javobgarlik vakolatli muharrir zimmasida qoladi.

18. Hujjatlashtirish va hisobdorlik

Tahririy qarorlar jurnalning elektron tahririy tizimida hujjatlashtiriladi.

Jurnal quyidagilar bo‘yicha tegishli yozuvlarni saqlaydi:

  • qo‘lyozmalarni muharrirlarga biriktirish;

  • taqrizchilarga yuborilgan takliflar va taqriz hisobotlari;

  • muharrirlarning tavsiyalari;

  • manfaatlar to‘qnashuvi haqidagi bayonotlar;

  • jarayondan chetlanish va qo‘lyozmani qayta biriktirish qarorlari;

  • qabul qilish va rad etish qarorlari;

  • shikoyatlar va apellyatsiyalar;

  • tuzatishlar, maqolani qaytarib olish va boshqa postpublikatsion choralar.

Maxfiy yozuvlar himoya qilinadi va ulardan faqat vakolatli shaxslar foydalanadi.

19. Boshqa siyosatlar bilan bog‘liqlik

Ushbu siyosat jurnalning quyidagi hujjatlari bilan birgalikda qo‘llanadi:

  • Tahrir hay’ati siyosati;

  • Taqriz siyosati;

  • Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati;

  • Shikoyatlar va apellyatsiyalar siyosati;

  • Nashr etikasi va qoidabuzarliklar to‘g‘risidagi bayonot;

  • Qoidabuzarliklar haqidagi da’volarni ko‘rib chiqish siyosati;

  • Tuzatishlar, maqolani qaytarib olish va postpublikatsion yangilanishlar siyosati;

  • Reklama va bevosita marketing siyosati;

  • Maqolani qayta ishlash to‘lovi siyosati;

  • Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar siyosati, agar qo‘llanilsa.

Muayyan masala bo‘yicha batafsil alohida siyosat mavjud bo‘lsa, tegishli jarayon o‘sha siyosat asosida boshqariladi; ushbu hujjat esa umumiy boshqaruv, vakolat va hisobdorlik tizimini belgilaydi.

20. Tashqi standartlar

Ushbu siyosat quyidagilarga asoslanadi:

  • COPE Core Practices va tegishli COPE tavsiyalari;

  • Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing;

  • DOAJ Guide to Applying;

  • Scopus Content Policy and Selection;

  • Web of Science Journal Evaluation Process and Selection Criteria;

  • amaldagi milliy qonunchilik va xalqaro miqyosda tan olingan tadqiqot halolligi standartlari.

21. Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat jurnalning rasmiy veb-saytida e’lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi va amaldagi axloqiy standartlar hamda jurnalning tahririy amaliyotiga muvofiqligini ta’minlash uchun davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Tahririy boshqaruv, tahririy mustaqillik yoki nomaqbul aralashuv bilan bog‘liq savol va murojaatlar Jurnal tahririyatining ftikans@uzsci.net elektron pochta manziliga yuboriladi.

ISSN 0130-0997 (Print)
ISSN 2181-9963 (Online)