Tuzatishlar, maqolalarni qaytarib olish va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati

Maqsad va asosiy tamoyillar

«Geliotekhnika» aniq, ishonchli, shaffof va doimiy ilmiy yozuvni saqlashga intiladi.

Nashrdan keyin muhim xato, etika muammosi, huquqiy holat yoki natijalarning ishonchliligiga ta’sir qiluvchi dalil aniqlansa, jurnal vaziyatga qarab tuzatish, xavotir bildirish bayonoti, maqolani qaytarib olish, kontentni olib tashlash xabari yoki boshqa tegishli postpublikatsion yangilanishni e’lon qilishi mumkin.

Jurnal nashr etilgan maqolaning ma’nosi, talqini, muallifligi, natijalari yoki iqtibos keltirish ma’lumotlarini o‘zgartiradigan yashirin tuzatishlarga yo‘l qo‘ymaydi. Har qanday muhim o‘zgarish kuzatiladigan va o‘quvchiga tushunarli shaklda hujjatlashtiriladi.

Qo‘llanish doirasi va atamalar

Ushbu siyosat jurnal tomonidan nashr etilgan ilmiy maqolalar, sharhlar, qisqa xabarlar, tahririy materiallar, qo‘shimcha fayllar va postpublikatsion xabarlarga tatbiq etiladi.

Ushbu siyosatda:

  • tuzatish — maqolaning asosiy xulosalarini bekor qilmaydigan muhim xatoni tuzatish;

  • xavotir bildirish bayonoti — tekshiruv tugallanmagan yoki dalillar yakuniy qaror uchun yetarli bo‘lmagan paytda o‘quvchini jiddiy muammo haqida ogohlantirish;

  • maqolani qaytarib olish — natija yoki xulosalar ishonchli deb hisoblanmasligi kerakligini ilmiy yozuvda rasmiy belgilash;

  • nashrdan oldin olib qo‘yish — hali ommaga e’lon qilinmagan qabul qilingan qo‘lyozmaning nashr jarayonini to‘xtatish;

  • kontentni olib tashlash — favqulodda holatda to‘liq matnni ochiq foydalanishdan cheklash tushuniladi.

Kichik o‘zgartirishlar

Ma’no, ilmiy natija, talqin, mualliflik yoki iqtibos keltirish ma’lumotlariga ta’sir qilmaydigan kichik imlo, punktuatsiya, tipografik, formatlash yoki texnik xatolar alohida tuzatish xabarisiz to‘g‘rilanishi mumkin.

Kichik o‘zgartirish mazmunan muhim tuzatishni yashirish uchun qo‘llanmasligi kerak. O‘zgarish ilmiy yoki bibliografik ahamiyatga ega bo‘lsa, jurnal alohida tuzatish xabarini e’lon qiladi.

Tuzatishlar

Xato maqolaning aniqligi, ravshanligi, tegishliligi yoki taqdimotiga sezilarli ta’sir qilsa, biroq uning asosiy natija va xulosalarini ishonchsiz qilmasa, tuzatish e’lon qilinadi.

Tuzatish, jumladan, quyidagi holatlarda talab qilinishi mumkin:

  • muallif ismi, mualliflar tartibi yoki muassasa nomidagi xato;

  • noto‘g‘ri sonli qiymat, birlik, belgi, tenglama yoki formula;

  • jadval, rasm, diagramma, izoh yoki sarlavhadagi muhim xato;

  • moliyalashtirish, minnatdorchilik, manfaatlar to‘qnashuvi, muallif hissasi yoki boshqa deklaratsiyaning tushib qolishi;

  • ma’noga ta’sir qiluvchi faktik yoki matniy xato;

  • asosiy xulosalarni bekor qilmaydigan cheklangan uslubiy, hisoblash yoki tahliliy xato;

  • ma’lumotlar mavjudligi yoki qo‘shimcha materiallarga oid muhim noto‘g‘ri ma’lumot.

Xatoning kelib chiqishiga qarab xabar “Muallif tuzatishi”, “Nashriyot tuzatishi”, “Corrigendum” yoki “Erratum” deb nomlanishi mumkin.

Tuzatish xabarining shakli

Tuzatish xabari, odatda:

  • xato va uning to‘g‘ri variantini aniq bayon qiladi;

  • ta’sir ko‘rsatilgan maqolaning nomi, mualliflari va DOI’sini ko‘rsatadi;

  • o‘zgarish maqola natija va xulosalariga qanday ta’sir qilishini tushuntiradi;

  • asl maqola bilan ikki tomonlama elektron bog‘lanadi;

  • alohida nashr sanasiga ega bo‘ladi;

  • tegishli hollarda alohida DOI oladi;

  • ochiq foydalanishda taqdim etiladi.

Asl maqola yangilangan nusxaga almashtirilsa, unda tuzatish kiritilgani, tuzatish sanasi va alohida xabarga havola aniq ko‘rsatiladi. Ilmiy yozuvning avvalgi holati yashirilmaydi.

Maqolani qaytarib olish asoslari

Maqola natijalari yoki xulosalariga endi ishonib bo‘lmaydigan darajada jiddiy muammo aniqlansa, maqola qaytarib olinishi mumkin. Bunga quyidagilar kiradi:

  • ma’lumot, tasvir, natija yoki hisob-kitoblarning uydirma qilinishi, soxtalashtirilishi yoki jiddiy buzib ko‘rsatilishi;

  • mavjud bo‘lmagan, tekshirib bo‘lmaydigan yoki jiddiy nomuvofiq ma’lumotlar;

  • asosiy natija va xulosalarni ishonchsiz qiladigan katta hisoblash, uslubiy yoki tahliliy xato;

  • jiddiy plagiat;

  • ruxsatsiz yoki asoslanmagan takroriy nashr;

  • ma’lumot, rasm, matn yoki boshqa materialdan tegishli ruxsatsiz foydalanish;

  • mualliflik, shaxs yoki taqriz jarayonining manipulyatsiyasi;

  • natijalar talqiniga jiddiy ta’sir qilgan oshkor etilmagan manfaatlar to‘qnashuvi;

  • zarur axloqiy tasdiq, rozilik yoki qonuniy ruxsatsiz tadqiqot o‘tkazish yoki nashr qilish;

  • jiddiy mualliflik huquqi, maxfiylik, tuhmat yoki boshqa huquqiy buzilish;

  • maqolaga bo‘lgan ishonchni jiddiy ravishda yo‘qotadigan boshqa qoidabuzarlik.

Qaytarib olishning asosiy maqsadi muallifni jazolash emas, balki ilmiy adabiyotni tuzatish va o‘quvchini ishonchsiz materialdan ogohlantirishdir. Mualliflarning niyati haqidagi xulosa faqat tegishli dalillar mavjud bo‘lganda bayon qilinadi.

Qisman xato va qisman qaytarib olish

Maqolaning faqat cheklangan qismi xato bo‘lib, qolgan natijalar ishonchli saqlansa, muammo, odatda, aniq tuzatish orqali bartaraf etiladi.

Jurnal “qisman qaytarib olish”dan, odatda, foydalanmaydi, chunki u maqolaning qaysi qismiga ishonish mumkinligini noaniq qilib qo‘yishi mumkin. Xato tuzatish orqali bartaraf etilmasa va asosiy natijalarga ishonch yo‘qolsa, maqola to‘liq qaytarib olinadi.

Qaytarib olish xabari va asl maqola

Qaytarib olish xabari, odatda:

  • bepul va doimiy ochiq bo‘ladi;

  • qaytarib olingan maqolaning nomi, mualliflari va DOI’sini aniq ko‘rsatadi;

  • qaytarib olish sababini dalillarga muvofiq va tuhmat qilmaydigan tilda tushuntiradi;

  • qarorni kim qabul qilganini — mualliflar, Bosh muharrir yoki jurnalni — ko‘rsatadi;

  • mualliflarning roziligi yoki noroziligini, agar muhim bo‘lsa, qayd etadi;

  • asl maqola bilan ikki tomonlama elektron bog‘lanadi;

  • alohida nashr sanasi va, tegishli hollarda, DOI oladi.

Asl maqola, odatda, ochiq qoladi, biroq HTML va PDF versiyalarida barcha sahifalar orqali aniq “Qaytarib olingan” belgisi hamda qaytarib olish xabariga havola beriladi. To‘liq matn faqat ushbu siyosatda ko‘rsatilgan favqulodda olib tashlash holatlarida o‘chirilishi yoki cheklanishi mumkin.

Mualliflar qaytarib olishga rozi bo‘lmasa ham, Bosh muharrir yetarli dalillar asosida ilmiy yozuvni himoya qilish uchun qaror qabul qilishi mumkin.

Xavotir bildirish bayonoti

Jiddiy va asosli savollar mavjud, biroq yakuniy qaror chiqarish uchun dalillar yetarli bo‘lmagan holatda xavotir bildirish bayonoti e’lon qilinishi mumkin. Jumladan:

  • tekshiruv davom etayotgan bo‘lsa;

  • dalillar qarama-qarshi yoki yakuniy xulosa uchun yetarli bo‘lmasa;

  • muallif muassasasi tekshiruvni boshlamasa, kechiktirsa yoki jurnalga javob bermasa;

  • zarur ma’lumot yoki asl materialni olish imkoni bo‘lmasa;

  • tekshiruv uzoq davom etib, o‘quvchilarni vaqtincha ogohlantirish zarur bo‘lsa.

Bayonot muammoning mohiyatini, uni kim e’lon qilayotganini va mavjud tekshiruv holatini ko‘rsatadi, biroq tasdiqlanmagan da’volarni isbotlangan fakt sifatida taqdim etmaydi. U bepul bo‘ladi va asl maqola bilan bog‘lanadi.

Xavotir bildirish bayonoti keyinchalik tuzatish, qaytarib olish yoki muammo bartaraf etilgani haqidagi xabar bilan to‘ldirilishi mumkin. Yetarli yakuniy dalil olinmasa, u ilmiy yozuvdagi yakuniy ogohlantirish sifatida qolishi mumkin.

Yakuniy nashrdan oldin olib qo‘yish

Hali ommaga e’lon qilinmagan va Version of Record sifatida nashr etilmagan qabul qilingan qo‘lyozmaning nashr jarayoni quyidagi hollarda to‘xtatilishi mumkin:

  • jiddiy xato yoki qoidabuzarlik aniqlansa;

  • nashr jarayoni texnik xato bilan boshlangan bo‘lsa;

  • qonuniy, axloqiy, mualliflik huquqi yoki ruxsat talablari bajarilmagan bo‘lsa;

  • qo‘lyozmani qonuniy va ishonchli tarzda nashr etish mumkin bo‘lmasa.

Mualliflarning qabuldan keyin shunchaki fikrini o‘zgartirishi nashrni olib qo‘yish uchun avtomatik asos hisoblanmaydi.

DOI bilan Online First, Early View yoki boshqa ochiq shaklda e’lon qilingan maqola nashr qilingan material hisoblanadi. Bunday material oddiy olib qo‘yish orqali yo‘q qilinmaydi; vaziyatga qarab tuzatish, qaytarib olish yoki kontentni olib tashlash tartibi qo‘llanadi.

Nashr etilgan kontentni olib tashlash

Nashr etilgan to‘liq matnni olib tashlash faqat favqulodda holatlarda ko‘rib chiqiladi, jumladan:

  • sud yoki vakolatli davlat organi buni talab qilsa;

  • kontent qonunga xilof yoki jiddiy tuhmat mazmunida bo‘lsa;

  • nashr darhol va jiddiy xavfsizlik xavfini yuzaga keltirsa;

  • shaxsiy, maxfiy yoki himoyalangan ma’lumot noqonuniy oshkor qilingan bo‘lsa;

  • jiddiy intellektual mulk huquqi buzilishi tuzatish yoki qaytarib olish orqali bartaraf etib bo‘lmasa.

Imkon qadar maqolaning bibliografik sahifasi, DOI va olib tashlash sababi haqidagi ochiq xabar saqlanadi. Qonuniy talab sababni oshkor qilishga to‘sqinlik qilsa, xabar ruxsat etilgan darajada umumiy shaklda beriladi.

Kontentni olib tashlash nashr tarixini yashirish yoki tahririy noqulaylikni bartaraf etish vositasi sifatida qo‘llanmaydi.

Nashrdan keyingi ilmiy muhokama

Jurnal nashr etilgan maqolalarga oid dalillarga asoslangan izohlar, tanqidiy tahlillar, replikatsiya natijalari va muallif javoblarini qabul qiladi.

Postpublikatsion izohlar:

  • maqolaning ilmiy mazmuniga bevosita taalluqli bo‘lishi;

  • professional va hurmatli tilda yozilishi;

  • dalil va manbalar bilan asoslanishi;

  • tegishli manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi;

  • shaxsiy hujum, tahdid, kamsitish yoki tuhmatdan xoli bo‘lishi kerak.

Asl mualliflarga, odatda, javob berish imkoniyati taqdim etiladi. Muhim ilmiy hissa qo‘shadigan izoh va javoblar tahririy yoki mustaqil taqrizdan o‘tkazilib, alohida iqtibos keltiriladigan material sifatida nashr etilishi mumkin.

Murojaatni taqdim etish va dastlabki baholash

Nashr etilgan maqola bo‘yicha murojaat yozma ravishda yuborilib, imkon qadar quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

  • maqola nomi;

  • mualliflarning ismi;

  • DOI yoki to‘liq nashr ma’lumotlari;

  • aniq xato yoki muammo tavsifi;

  • tegishli dalil, manba yoki hujjatlar;

  • murojaat qiluvchining tegishli manfaatlar to‘qnashuvi.

Anonim murojaat ham aniq, tekshiriladigan va yetarli dalil taqdim etsa ko‘rib chiqilishi mumkin. Tahririyat avvalo murojaatning jurnal vakolatiga kirishi, dalillar yetarliligi va o‘quvchilar uchun zudlik bilan xavf mavjudligini baholaydi.

Asossiz, takroriy, haqoratli yoki shaxsiy nizoga asoslangan murojaatlar qo‘shimcha ko‘rib chiqilmasligi mumkin.

Tekshiruv va qaror qabul qilish tartibi

Mualliflar va boshqa tegishli shaxslar, odatda, muammoning mazmuni haqida xabardor qilinadi va ularga oqilona muddatda javob hamda dalil taqdim etish imkoniyati beriladi.

Jurnal zarur hollarda:

  • mustaqil ilmiy yoki statistik ekspertlarni;

  • mualliflarning muassasasini;

  • etika qo‘mitasi yoki tadqiqot halolligi bo‘linmasini;

  • ma’lumotlar, tasvirlar yoki texnik masalalar bo‘yicha mutaxassislarni;

  • huquqiy yoki boshqa vakolatli organlarni jalb qilishi mumkin.

Jurnal muassasa tekshiruvi natijasini kutishi mumkin, biroq o‘quvchini himoya qilish uchun zarur bo‘lsa mustaqil ravishda vaqtinchalik yoki yakuniy tahririy chora ko‘radi. Tekshiruv asossiz cho‘zilsa, xavotir bildirish bayonoti e’lon qilinishi mumkin.

Yakuniy qaror dalillar, maqola ishonchliligiga ta’sir, mualliflarning javobi va tegishli COPE tamoyillari asosida Bosh muharrir tomonidan qabul qilinadi.

Tahririy mustaqillik, manfaatlar to‘qnashuvi va mas’uliyat

Murojaat muallif, tahrir hay’ati a’zosi, Bosh muharrir, taqrizchi, ta’sischi yoki nashriyot bilan manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lgan shaxsga taalluqli bo‘lsa, u tekshiruv va qaror qabul qilishda ishtirok etmaydi. Ish manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmagan muharrir yoki mustaqil ekspertga topshiriladi.

Bosh muharrir va Tahrir hay’ati postpublikatsion choralar bo‘yicha tahririy qarorlar uchun javobgardir.

I-EDU GROUP LLC tahririyat tasdiqlagan qaror asosida texnik yangilanish, DOI aloqalari, veb-sahifa, PDF, indekslash va Crossmark metama’lumotlarini yangilashni ta’minlaydi. U mustaqil ravishda tuzatish yoki qaytarib olish qarorini qabul qilmaydi.

Mualliflar muhim xato yoki etika muammosini aniqlasa, tahririyatga zudlik bilan xabar berishi va tekshiruv bilan hamkorlik qilishi shart.

Metama’lumotlar, DOI, indekslash va Crossmark

Muhim tuzatish, qaytarib olish, xavotir bildirish bayonoti, olib qo‘yish yoki kontentni olib tashlash xabari ta’sir ko‘rsatilgan maqola bilan doimiy va ikki tomonlama bog‘lanadi.

Tegishli hollarda jurnal:

  • maqola ochilish sahifasini;

  • HTML va PDF fayllarini;

  • Crossref DOI metama’lumotlarini va yangilanish aloqalarini;

  • Crossmark ma’lumotlarini, xizmat texnik jihatdan joriy qilingan bo‘lsa;

  • indekslash, arxivlash va agregatsiya xizmatlariga yuborilgan yozuvlarni yangilaydi.

Metama’lumotlar, rasmiy xabar va maqola holati o‘zaro mos bo‘lishi kerak. Uchinchi tomon bazalaridagi yangilanish tezligi ularning texnik jarayonlariga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Maxfiylik va murojaat qiluvchini himoya qilish

Tekshiruv materiallari faqat ishni ko‘rib chiqish uchun zarur bo‘lgan shaxslar bilan almashiladi. Shaxsiy ma’lumotlar, maxfiy hujjatlar va tasdiqlanmagan ayblovlar tegishli huquqiy va axloqiy talablar asosida himoya qilinadi.

Murojaat qiluvchining shaxsi uning roziligisiz oshkor etilmaydi, qonun, adolatli tekshiruv yoki vakolatli organ talabi bundan mustasno. Jurnal vijdonan muammo bildirgan shaxsga nisbatan qasos yoki bosimni qabul qilmaydi.

Maxfiylik natijani yashirish degani emas: qabul qilingan postpublikatsion qaror va uning asosiy sababi ilmiy yozuvni himoya qilish uchun yetarli darajada ochiq e’lon qilinadi.

Shikoyat va apellyatsiya

Muallif yoki qarordan bevosita ta’sirlangan boshqa shaxs jurnalning Shikoyatlar va apellyatsiyalar siyosati asosida asoslantirilgan apellyatsiya taqdim etishi mumkin.

Apellyatsiyada:

  • muhim faktik xato;

  • jiddiy protsessual buzilish;

  • e’tiborga olinmagan yangi dalil;

  • qarorga ta’sir qilgan manfaatlar to‘qnashuvi aniq ko‘rsatilishi kerak.

Faqat qarordan norozilik bildirish apellyatsiya uchun yetarli asos emas. Apellyatsiya, odatda, postpublikatsion xabarni avtomatik ravishda to‘xtatmaydi; yangi dalil qarorni o‘zgartirsa, jurnal tegishli yangilanishni e’lon qiladi.

Avvalgi nashriyot modelidagi arxiv materiallari

Avvalgi nashriyot modeli asosida chiqarilgan materialga oid muammo yuzaga kelganda, jurnal o‘zidagi huquqlar, hujjatlar, DOI va metama’lumotlarni boshqarish vakolati doirasida choralar ko‘radi.

Agar material, DOI yoki Version of Record boshqa nashriyot nazoratida bo‘lsa, jurnal tegishli dalillarni o‘sha nashriyot yoki vakolatli tashkilotga yuborishi va ular bilan hamkorlik qilishi mumkin. Jurnal o‘z vakolatiga kirmaydigan nashr yozuvi yoki DOI metama’lumotini bir tomonlama o‘zgartirmaydi.

Shu bilan birga, jurnal saytida joylashtirilgan arxiv nusxasi bo‘yicha o‘quvchini jiddiy xavfdan ogohlantirish uchun qonuniy va texnik vakolati doirasida aniq izoh yoki havola berishi mumkin.

Siyosatni boshqarish

Ushbu siyosat «Geliotekhnika» jurnalining rasmiy veb-saytida e’lon qilingan sanadan kuchga kiradi va COPE, Crossref hamda nashriyot amaliyotidagi o‘zgarishlarni hisobga olgan holda davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Tuzatish so‘rovlari, maqola holati yoki nashrdan keyingi muammolar haqidagi murojaatlar quyidagi manzilga yuborilishi mumkin:

Elektron pochta: ftikans@uzsci.net

ISSN 0130-0997 (Print)
ISSN 2181-9963 (Online)